Jelle Wouda (2008)
Ontwikkeling van een methodologie voor gebruik van Geografische Informatie Systemen bij historisch onderzoek
Master's thesis, Rijksuniversiteit Groningen.
[ Paper (PDF, 8149 kb) ]

Inleiding

Informatie Systemen (IS) zijn computergestuurde systemen die een database en applicaties combineren om gegevens uit de database op een inzichtelijke manier te representeren. Wanneer de gepresenteerde gegevens juist worden geïnterpreteerd, kan dit bijdragen aan iemands kennis. Deze opgedane kennis kan worden toegepast voor besluitvorming, het oplossen of voorkomen van problemen of het beantwoorden van onderzoeksvragen.

Wanneer er geografische gegevens in de database van een IS staan, moet het IS die geografische gegevens kunnen representeren. IS die hier voor zijn gemaakt, worden Geografische Informatie Systemen (GIS) genoemd.

GIS werden in de wetenschap tot voor kort voornamelijk ingezet als onderzoeksinstrument binnen de sociale wetenschappen. Bijvoorbeeld voor het onderzoeken van geluidsoverlast in de omgeving van een vliegveld, demografische verschuivingen binnen een regio of de eventuele invloed van het broeikaseffect op het smelten van de ijskappen op Antarctica. Een vrij recente ontwikkeling is de toepassing van GIS binnen de alfawetenschappen en specifiek, als onderzoeksinstrument bij historisch onderzoek.

Een toepassing van GIS binnen alfawetenschappen, is de digitalisering van oude stadsplattegronden in combinatie met gegevens uit diverse historische bronnen. Voordat het kadaster in Nederland werd ingevoerd (periode vóór circa 1830), was er geen standaard voor het landmeten en maken van stadsplattegronden. Over de landmeetmethoden die tijdens deze periode zijn toegepast is weinig bekend en kaarten die vóór deze periode gemaakt zijn, verschillen in nauwkeurigheid. Om gedigitaliseerde kaarten in de juiste context te plaatsen, moet er onderzocht worden wat de nauwkeurigheid van oude stadsplattegronden is en of deze nauwkeurigheid gekoppeld kan worden aan een gebruikte landmeetmethode. In het belang van historisch onderzoek, moet ook onderzocht worden wat de effecten van digitalisering op historisch cartografisch materiaal zijn. Deze onderzoeken moeten resulteren in een methodologie die toegepast kan worden in historisch onderzoek. De ontwikkeling van deze methodologie wordt gedaan in de vorm van een promotieonderzoek en wordt uitgevoerd door Jakeline Benavides.

Van augustus tot en met december, heb ik gewerkt als studentassistent bij dit promotieonderzoek. Jakeline doet onderzoek naar de horizontale nauwkeurigheid van oude stadsplattegronden van de steden Zwolle, Leiden en Woerden.

Deze scriptie kent twee hoofdonderwerpen. Als eerste wordt aan de hand van een casus uitgelegd wat de voordelen zijn van de toepassing van GIS binnen historisch onderzoek. Daarnaast is er als aanvulling op te ontwikkelen methodologie, onderzoek gedaan of door de overgang van het Oud-Nederlands naar het Nieuw-Nederlands vestingstelsel (ca. eind 17e tot halverwege 18e eeuw) een nieuwe landmeetmethode is gebruikt, waarbij de stad van buiten de vesting is opgemeten en of door gebruik van deze nieuwe landmeetmethode objecten buiten de vesting nauwkeuriger zijn afgebeeld dan objecten binnen de vesting. Voor dit onderzoek worden twee kaarten van Woerden gebruikt, een kaart voor de overgang en een kaart met daarop de voorgestelde wijzigingen aan het vestingstelsel.

Om de invloed van georeferentie en de nauwkeurigheid van de oude stadsplattegronden te analyseren, worden de gemiddeldes en standaarddeviaties van de 2 point, helmert en affine transformatie methoden voor afzonderlijk de x - en y richting en de Root Mean Square Error (RMSE) van de horizontale afstanden berekend voor objecten binnen en buiten de vesting voor beide kaarten. Door de RMSE waarden met elkaar te vergelijken, wordt onderzocht of door een eventuele nieuwe landmeetmethode, objecten buiten de vesting nauwkeuriger zijn afgebeeld dan objecten binnen de vesting.